Je kunt bevolkingsregistraties gebruiken om je voorouders door een stad, provincie of zelfs het land te volgen. Ook al zijn nog niet alle bevolkingsregisters op naam doorzoekbaar, met de aantekeningen onder ‘vorige woonplaats’ en ‘waarheen vertrokken’ kun je je toch een goed beeld van een leven vormen.
Afb. header Inschrijving in het bevolkingsregister van Leeuwarden, 22 april 1857 tot 10 augustus 1858. Tresoar, Leeuwarden
Aan de hand van de verschillende bevolkingsregistraties is het leven van Johan Balthasar Petri redelijk goed te reconstrueren. Op 28 januari 1826 komt hij in Den Haag ter wereld. Hij is het eerste kind van timmerman Johan Balthasar Petri en naaister Johanna Margaretha Lijman. Na hem volgen nog zeven zussen, van wie er vijf voor hun tweede verjaardag overlijden.
Als Johan Balthasar 21 is, trouwt hij met de vier jaar oudere, eveneens uit Den Haag afkomstige Christina Elisabeth Stelbrink. Bij zijn huwelijk staat hij te boek als ‘beeldhouwer’. Een beroep dat ook in de bevolkingsregistraties steeds terugkomt. Wellicht is het vanwege zijn werk dat Petri zo regelmatig verhuist.
Verschillende adressen
Wat de reden ook is, in 1850 verhuist Petri met zijn gezin naar Delft. Hier wordt zijn derde kind, Johan Balthazar, geboren. Hun oudste dochter is een jaar na haar geboorte overleden, de tweede dochter, Christina Magdalena, is op dat moment ruim een jaar oud. Twee jaar later verhuizen ze naar Amsterdam waar een vierde kind wordt geboren; ook dit meisje overlijdt al snel. Binnen Amsterdam woont het gezin op minimaal vijf verschillende adressen voordat ze in januari 1857 naar Groningen vertrekken, en nog geen drie maanden later naar Leeuwarden. Hier betrekken ze aan het Ruiterskwartier een woning die het gezin deelt met Arendina Schulte en haar twee kinderen Johanna Balthazardina en Balthazar Frederik.
Arendina verhuist al net zo vaak als Petri. Ze is geboren in Amsterdam op 30 maart 1835. In 1855 komen we haar tegen in Kampen, waar ze bevalt van haar eerste kind. In de geboorteakte wordt geen vader vermeld, maar vlak voor Johanna’s huwelijk in 1874 wordt dit door Petri erkend. In januari 1857 komt Arendina’s zoon in Groningen ter wereld. Volgens het Amsterdamse bevolkingsregister is het een ‘toevallige geboorte’, aangezien de moeder officieel (nog of weer) in Amsterdam bij haar ouders inwoont.
Afb. 1 Het Ruiterskwartier in Leeuwarden, circa 1900. Op nr. 152 woonde Johan Balthasar Petri samen met zijn vrouw en twee kinderen, en zijn minnares en hun twee buitenechtelijke kinderen. Historisch Centrum Leeuwarden
Bijvrouw
Op 10 augustus 1858 verhuist Christina met haar twee kinderen ‘tijdelijk naar ’s Gravenhage’. Petri vertrekt met Arendina en haar twee kinderen naar Rotterdam, waar hun zoontje een week later overlijdt. In mei 1860 betrekt Petri met Christina en hun twee kinderen een huis aan de Varkensmarkt in Leiden. In februari van het daaropvolgende jaar voegt Arendina zich met haar dochter bij hen. Rond die tijd bevalt ze ook van een zoon, Eduard Hendrik.
Er volgt nog een verhuizing naar Utrecht en een naar Amersfoort, waarbij Petri de ene keer in het huishouden van Christina geregistreerd staat, en dan weer in het huishouden van Arendina. Samen met Arendina krijgt hij nog twee kinderen voordat Elisabeth er klaar mee is. Op 7 februari 1867 wordt in Amsterdam de scheiding uitgesproken, en op 31 juli van hetzelfde jaar trouwt Petri in Leiden met zijn ‘bijvrouw’.
Afb. 2 De Vinkenstraat in Amsterdam. In deze straat woonden Johan Balthasar Petri en Arendina Schulte met vier kinderen tussen september en december 1876. Foto George Breitner, circa 1898-1903. Stadsarchief Amsterdam
Derde huwelijk
Afgaande op de geboorteplaats van de drie kinderen die na het huwelijk worden geboren, blijven Petri en Arendina in Leiden wonen. Van hun (buiten)echtelijke acht kinderen bereiken er vijf de volwassen leeftijd. In 1876 duikt het gezin weer op in Amsterdam, waar ze vrijwel elk halfjaar naar een ander adres vertrekken.
Op 21 januari 1882 overlijdt Arendina in Nieuwer-Amstel, en blijft Petri achter met de drie jongste kinderen. Twee jaar later trouwt hij voor de derde keer, ditmaal met de 44-jarige Willemina Elisabet Zwart. Ook met haar verhuist hij binnen Amsterdam, Sloten en Nieuwer-Amstel meerdere keren, totdat hij op 3 januari 1893 in Nieuwer-Amstel overlijdt.
Afb. 3 Schematische weergave van de drie huwelijken en de kinderen van Johan Balthasar Petri.
