Als je voorouder in het buitenland geboren is, kan het lastig zijn de geboorteakte te achterhalen. Gelukkig verschaffen het bevolkingsregister of de geboorteakten van de kinderen ook vaak de gezochte basisinformatie. Maar wat als deze gegevens tegenstrijdig lijken te zijn?
Afb. header. De Drentse Hoofdvaart met scheepvaartverkeer en klapbrug op de voorgrond te Kloosterveen bij Assen, 1908. Drents Archief/ Collectie Mulder
Tijdens de zoektocht naar Joseph Vuurboom, een van mijn voorouders, dacht ik op basis van de bevolkingsregistraties in eerste instantie met twee mannen te maken te hebben: een Jozef Vuurboom geboren op 24 april 1809 en getrouwd met Elisabeth Reiber, en een Joseph Vuurboom, geboren in 1813 en getrouwd met Renske Middel. Hoe verder ik zocht, hoe meer naamsvarianten en geboortejaren ik tegenkwam.
Reiber, Vuurboom of Fuhrbaum
In al Josephs inschrijvingen in de bevolkingsregisters en burgerlijke stand zijn twee gegevens consistent: Joseph is timmerman van beroep en hij is geboren in Warendorf, gelegen in voormalig Pruisen. Rond 1834 moet Joseph Vuurboom vanuit Duitsland naar Drenthe zijn gekomen. In april 1835 komt in Roden zijn dochter Jaapkien (Jakobje/Jacoba) Fuhrbaum ter wereld. Op haar geboorteakte wordt aangetekend dat Joseph het meisje als zijn dochter erkent. Drie jaar later wordt op de geboorteakte van haar broertje echter alleen de moeder, Elisabeth Reiber, genoemd. Ook al staat het kind in het bevolkingsregister ingeschreven als Gerard Vuurboom, op zijn huwelijks- en overlijdensakte staat hij te boek als Reiber. Het derde kind wordt eveneens als Reiber geboren, de drie daaropvolgende kinderen krijgen de naam Vuurboom. Op 9 november 1847 bevalt Elisabeth van haar zesde kind en sterft zij in het kraambed. Het kind overlijdt anderhalf jaar later.
Een jaar eerder, in september 1846, hebben Joseph en Elisabeth een Memorie van Successie laten opstellen voor hun in mei van dat jaar overleden zoontje Hendrik. In de verklaring wordt opgetekend dat Hendrik zonder een ‘uiterste wilsbeschikking’ is overleden. Het echtpaar en hun minderjarige kinderen zijn ‘ab intestato geregtigd, doch dat de overledene geene roerende noch onroerende goederen heeft nagelaten’. Aangezien Hendrik op het moment van overlijden 15 maanden oud was, is het niet verwonderlijk dat hij geen testament heeft nagelaten. Het blijft gissen waarom zijn ouders een dergelijk document hebben laten opstellen. Vanaf 1817 was vererving in de rechte lijn namelijk vrijgesteld van belastingheffing, evenals een nalatenschap die niet meer dan 300 gulden bedroeg. Het echtpaar was zeker niet vermogend: in 1845 werd bij de notaris juist een schuld van 250 gulden genoteerd.
Afb. 1. Successiememorie van Hendrik Vuurboom, Assen 11 september 1846. Drents Archief
Heimelijk verlaten
Een jaar na het overlijden van Elisabeth trouwt Joseph op 22 november 1848 met de dertien jaar jongere Renske Middel. Het is de vraag of Joseph en Elisabeth getrouwd waren: hun huwelijksakte heb ik nog niet kunnen vinden. Daarnaast wordt Josephs eerdere echtgenote niet genoemd bij zijn huwelijk met Renske, noch in zijn overlijdensakte. Nog geen zes maanden na het huwelijk bevalt Renske van hun eerste kind. Er volgen er nog zes, van wie twee voor hun eerste verjaardag overlijden.
Op 9 maart 1855 verschijnt een oproep in het Algemeen Politieblad, waarin de burgermeester van Assen verzoekt om inlichtingen omtrent Joseph Vuurboom. Rond 23 februari heeft hij zijn echtgenote en zes kinderen namelijk ‘heimelijk verlaten’. De oproep gaat vergezeld van een signalement: ‘lang 1.59 el, aangezigt ovaal, oogen blaauw, neus spits, mond gewoon, kin rond, haar en wenkbr. donkerbruin, kleur gezond, baard weinig, spraak Hollandsch met plat Duitschen tongval’. Blijkbaar heeft Joseph zelfs na twintig jaar in Drenthe zijn Duitse accent niet afgeleerd. Een week later is er gelukkig goed nieuws: Joseph is ‘tot zijn huisgezin teruggekeerd’, waarmee het verzoek tot zijn aanhouding vervalt.
Afb. 2. Oproep in het Algemeen Politieblad, 3 maart 1855. CBG Verzamelingen
Een of twee Josephs
Op basis van de inschrijvingen in de bevolkingsregisters en de geboorteakten van de kinderen leken er in eerste instantie twee verschillende Josephs – ook wel geschreven als Josef, Jozef, Jozeph, Josef Bernard, Jozef Bernard, Josef Berends en zelfs Johannes – te zijn. Zijn geboortejaar varieerde van 1803 tot 1813. De geboortedatum van 24 april komt wel in vrijwel alle bronnen terug.
Afb. 3. Stadsgezicht van Warendorf, 1616. Ets door Johannes Gigas. Wikimedia
Uiteindelijk zijn het diezelfde bevolkingsregisters die uitsluitsel geven: na het overlijden van Elisabeth en vanaf zijn huwelijk met Renske staan ook de kinderen uit zijn eerste relatie bij het echtpaar ingeschreven. De zes kinderen die in het Algemeen Politieblad worden genoemd, zijn de drie kinderen van zijn eerste vrouw en de drie oudste uit zijn tweede huwelijk. Op basis van zijn huwelijksakte houd ik het er voorlopig op dat Joseph op 24 april 1813 in Warendorf is geboren, totdat zijn Duitse geboorteakte het tegendeel bewijst.
Sarah Bosmans
Conservator WieWasWie
Naschrift:
Dankzij twee oplettende lezers is zowel de geboorteakte, als de doopakte van Joseph Vuurboom getraceerd. Op 24 april 1813 komt hij in Standesambt Warendorf ter wereld als Bernard Führbaum, zoon van Gerhard(us) Heinrich Führbaum, dagloner, en Anna Gertrud(is) Bitter. Een dag later wordt hij als Joann Bernard gedoopt in de katholieke Sint-Laurentiuskerk: https://data.matricula-online.eu/de/deutschland/muenster/warendorf-st-laurentius/KB014/?pg=35
