De 66-jarige Anna Gezina Scheve wordt in 1921 in de krant geportretteerd. Niet vanwege een bijzondere inspanning of een huwelijksjubileum, maar omdat zij al 50 jaar als dienstbode werkzaam is bij de familie Adams in Gasselternijveen.
Afb. header De in 1905 in opdracht van burgemeester Jakob Adams gebouwde villa aan Hoofdstraat 48, circa 1915. Foto door Petrus Bernhardus Kramer. Drents Archief
In 1921 bericht de Winschoter courant over een opvallend gouden jubileum. Al vijftig jaar lang schrobt Anna Gezina Scheve vloeren, lucht zij beddengoed en zeemt zij ramen voor de familie Adams in Gasselternijveen. Wie was deze Anna, wier hele leven in dienst van één gezin heeft gestaan?
Haar eerste betrekking
Anna Gezina Scheve wordt op 13 april 1855 in Stadskanaal geboren, als tweede kind van Jan Scheve (1822-1895) en Marchien Salomons (1812-1864). Voor beiden is dit het tweede huwelijk. Jan is de weduwnaar van Aaltje Wichers Bardewee en Marchien is de weduwe van Jan Jans Otten. Anna groeit op met haar oudere broer Salomon, haar broertje Jan en stiefzus Trijntje Otten. In 1858 verhuist het gezin naar Gasselte, waar haar moeder oorspronkelijk vandaan komt. Zes jaar later overlijdt Marchien en komt Jan er alleen voor te staan, met de zorg voor vier kinderen. Waarschijnlijk vindt de vijftienjarige Trijntje al snel een betrekking als dienstbode en neemt Anna de zorg voor het gezin op zich. Gezien het feit dat Anna in 1921 haar 50-jarig jubileum als dienstbode viert, moet zij rond 1871 haar eerste betrekking hebben gevonden. In datzelfde jaar komt Trijntje terug naar Gasselte en trekt bij haar stiefvader Jan in, voor wie zij tot zijn overlijden in 1895 zal zorgen.
Burgemeesterswoning
In de Dienstboderegisters, die onderdeel zijn van de bevolkingsregistraties, is na te gaan waar Anna werkzaam is geweest. Alleen bevatten de adressen ‘Gnv 252’ of ‘Gnijveen 260’ geen enkele aanwijzing bij welke familie Anna inwonend is. Daarnaast is het door het ontbreken van straatnamen en de vele omnummeringen lastig na te gaan hoeveel verschillende huizen dit daadwerkelijk zijn geweest. Bij de inschrijving in het register over 1906-1923 staat gelukkig wel een aantekening: ‘Gnv 114, bij J. Adams’. Het adres ‘Gasselternijveen 114’ blijkt het tegenwoordige adres Hoofdweg 48 te zijn waar Villa Adams staat, de voormalige burgemeesterswoning van Jakob Adams (1859-1926).
Verdere vergelijking van de inschrijvingen in het bevolkingsregister van Anna en Jakob Adams wijst uit dat Anna haar hele werkzame leven bij de familie Adams heeft gediend, en dat zij bij elke verhuizing met hen is meegegaan. In eerste instantie is Anna in dienst bij Hendrik Adams en Marchien Bakker, de ouders van Jakob. Na Jakobs huwelijk in 1887 met Janna Zuiderweg trekt het echtpaar in bij Hendrik, die ondertussen weduwnaar is geworden. In 1905 verhuizen Jakob, Janna en hun zes kinderen naar de in zijn opdracht gebouwde villa; ook Anna gaat mee. In 1908 wordt Jakob benoemd tot burgemeester van Gasselte, een functie die hij tot 1920 zou bekleden. Hiermee wordt Villa Adams de officiële burgemeesterswoning van Gasselte.
Afb. 2 Inschrijving van Anna Gezina Scheve in het Dienstboderegister 1906-1923. Drents Archief
Gouden Dienstbodejubileum
Zoals de Winschoter courant in juni 1921 schrijft: ‘‘t Gebeurt zelden dat een dienstbode 50 jaar bij eene familie dient. Toch heeft Anna Gezina Scheve Zaterdag j.l. dit heuglijk en bijzonder feit in den kring van de familie Adams herdacht.’ Ter ere van haar ‘Gouden Dienstbodejubileum’ ontvangt Anna van de familie een envelop met inhoud, de kinderen schenken haar een leunstoel en van de Maatschappij tot Nut van ’t Algemeen krijgt ze een eremedaille. De krant sluit af met de wens ‘moge ze nog vele jaren in gezondheid bij de familie Adams doorbrengen’.
Helaas is dat niet het geval. Jakob overlijdt twee jaar later en alle kinderen zijn ondertussen getrouwd of anderszins uitgevlogen. Janna en Anna blijven gezamenlijk in het grote huis wonen, tot Janna in 1926 overlijdt. In de memorie van successie die bij haar overlijden is opgemaakt, wordt Anna ook bedacht. Vanaf Janna’s sterfdag tot aan Anna’s overlijden krijgt zij wekelijks 12 gulden uitbetaald. Daarnaast heeft zij levenslang recht op vrije woning en het gebruik van enkele meubelen. Uit deze memorie blijkt echter ook dat Anna sinds november 1919 een schuld van 2.000 gulden heeft bij Janna. Waarvoor dit geld bestemd was, blijkt niet uit de officiële stukken.
Afb. 3 Krantenartikel over Anna’s gouden jubileum. Winschoter courant, 4 juni 1921. Overlijdensadvertentie van Anna Gezina Scheve. Nieuwsblad van het Noorden, 23 mei 1939. Delpher
Anna maakt nog dertien jaar gebruik van haar levensuitkering en de woning. Op 21 mei 1939 overlijdt zij op 84-jarige leeftijd. Namens de kinderen Adams plaatst Barteld Jans, de oudste zoon, een overlijdensadvertentie: ‘Heden overleed, zacht en kalm, onze beste Anna Gezina Scheve’. Mensen die afscheid van haar willen nemen, worden verzocht naar Hotel Eggens in Gasselternijveen te komen. Wellicht dat de 86-jarige Salomon, de laatste van Anna’s familie, hier nog afscheid van zijn zus heeft kunnen nemen.
